İş dünyası tarafından merakla beklenen yeni Teşvik Yasası, 16 Temmuz 2009 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmişti Yatırım ve üretim stratejisinde oyunun kurallarını yeniden belirleyen Yasanın, bölgesel kalkınmanın yanı sıra, ekonomik krizin zorlaştırdığı pazar koşullarında rekabet avantajı yaratması bekleniyor. İş dünyası Yasaya olumlu bir tepki verse de, elbette beklentilerinin tam olarak karşılanmadığı yönünde beyan verenler de var…

Ancak herşeye rağmen, genel tanımıyla “Türkiye’nin 81 ilinde yapılacak yatırımlarla istihdamın artırılmasını” hedefleyen Yasanın, özellikle önümüzdeki 5 yıllık süreçte, yatırım ve üretimde büyük bir değişim rüzgarı estireceği konuşuluyor… Yatırım gücü olan, ister büyük işletmeler, ister KOBİ’ler, sunulan avantajlardan yararlanarak, rekabet gücünü arttıracak…

Bu rüzgarın nerede eseceğine genel olarak bakacak olursak, şu çarpıcı noktaları görüyoruz: Türkiye 4 bölgeye ayrılıyor ve bu bölgelerde belirlenen sektörlere teşvik veriliyor. Bölgelere yatırım yapanların Kurumlar Vergisi yüzde 2. 7 yıl boyunca SSK primleri Hazine tarafından ödeniyor. Kredi faizinin 5 puanını devlet karşılıyor. Bölgelere bakılmaksızın seçilen 12 kritik sektördeki büyük yatırımlara özel teşvikler getiriliyor Bu özel teşvikler, hem vergi, hem faiz desteği sağlıyor, araziler bedava veriliyor…

Şimdiye kadar verilenler arasında “en kapsamlı ve büyük teşvik” olarak tanımlanan bu sürecin gerekçeleri, Hükümet tarafından net bir şekilde açıklanıyor: Bölgesel gelişmişlik farklılıklarını azaltmak, sektörel kümelenmeyi desteklemek, rekabet gücünü artıracak, teknoloji ve Ar-Ge içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımlara destek olmak, tasarrufları katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirmek, üretimi ve istihdamı artırmak, yatırım eğiliminin devamlılığını ve sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak, doğrudan yabancı yatırımları artırmak, çevreyi korumaya yönelik yatırımlar ile Ar-Ge faaliyetlerini desteklemek.

Bölgeler
Konuya daha derin bir açılım yapmadan önce, 4 bölgenin hangi şehirleri kapsadığını inceleyelim:

1’inci bölge: İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Eskişehir, Bilecik, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova, Tekirdağ, Edirne, Kırklareli.

2’inci bölge: Adana, Mersin, Aydın, Denizli, Muğla, Antalya, Isparta, Burdur, Balıkesir, Çanakkale (Bozcaada, Gökçeada hariç).

3’üncü bölge: Zonguldak, Karabük, Bartın, Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak, Konya, Karaman, Gaziantep, Adıyaman, Kilis, Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye, Kayseri, Sivas, Yozgat, Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, Samsun, Tokat, Çorum, Amasya.

4’üncü bölge: Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane, Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli, Kastamonu, Çankırı, Sinop, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin, Batman, Şırnak, Siirt, Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan, Van, Muş, Bitlis,Hakkari, Çanakkale`nin Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri.

Yeni sistemde, teşvikler de bölgelere göre değişiyor. Örneğin,  ağırlıklı olarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin yer aldığı 3’üncü ve 4’üncü bölgede, tarım ve tarıma dayalı imalat sanayi, konfeksiyon gibi emek yoğun sektörler teşvik ediliyor. Hangi bölgelerde, hangi sektörlerde, hangi yatırımların desteklendiğini sıralayacak olursak:

1’inci bölge: Motorlu kara taşıtlar ve yan sanayi, elektronik, ilaç, makine imalat, tıbbi hassas aletler ve optik aletler gibi, yüksek teknoloji gerektiren yatırımlar. 2’inci bölge: Makine imalat, akıllı-çok fonksiyonlu tekstil, metalik olmayan mineral ürünler, kağıt, gıda ve içecek imalatı sektörlerindeki yatırımlar.

3’üncü ve 4’üncü bölgeler: Tarım ve tarıma dayalı imalat sanayi, konfeksiyon, deri, plastik, kauçuk, metal eşya, turizm, eğitim, sağlık yatırımları.

Bunun yanında, yatırımcılar elde edecekleri kardan yüzde 20 yerine, 1’inci bölgede yüzde 10, 2’nci bölgede yüzde 8, 3’üncü bölgede yüzde 4 ve 4’üncü bölgede yüzde 2 Kurumlar Vergisi ödüyor. Bunları bölgelere göre ayırırsak, şöyle bir tablo ile karşılaşıyoruz: 

Kurumlar Vergisi’nde indirim: 1’inci bölgede yatırım yapacaklara Kurumlar Vergisi yüzde 10, 2’inci bölgede yüzde 8, 3’üncü bölgede yüzde 4, 4’üncü bölgede yüzde 2 olarak indiriliyor. Bu oran 2- 7 yıllık bir zaman dilimini kapsıyor.

SSK primleri Hazine’den: 1’inci bölgede 2 yıl, 2’inci bölgede 3 yıl, 3’üncü bölgede 5 yıl, 4’üncü bölgede ise 7 yıl boyunca, asgari ücrette işverenin hissesi olan SSK primleri Hazine tarafından karşılanıyor.

Faizin 5 puanı devletten: Faiz desteği yalnızca 3 ve 4’üncü bölgelere yapılacak yatırımlar için uygulanıyor… 3’üncü bölgedeki yatırımlar için TL bazındaki faiz maliyetinin 3 puanını, 4’üncü bölgede 5 puanını, 3’üncü bölgedeki döviz kredisinin 1 puanını, 4’üncü bölgede ise 2 puanını Hazine ödüyor. Yatırım tutarının azamı yüzde 70`lik kısmına faiz desteği uygulanıyor.

Bedava arsa: Büyük proje yatırımları ile bölgesel ve sektörel olarak desteklenecek yatırımlara yer tahsis ediliyor. Ancak yerler, yatırımın boyutu ile uyumlu olarak planlanıyor.

Tesisini taşıyanın nakliye masrafı Hazine’den: Tekstil, hazır giyim, deri üretim yapan ve üretim yerini 3’üncü ve 4’üncü bölgeye taşıyan, asgari 50 kişiye iş imkanı sağlayacağını garanti edenlerin tüm nakliye giderleri Hazine tarafından karşılanıyor. Taşınan tesisin 5 yıl süreyle Kurumlar Vergisi yüzde 5. Yine 5 yıl boyunca bu tesislerde çalışanların (mevcut istihdam da dahil) SSK işveren primleri devlet tarafından karşılanıyor. Kısacası, az gelişmiş bölgelere yatırım yapanlar, daha uzun süreyle bu imkandan faydalanıyor. Yatırımcılar, sağladıkları yeni istihdam için, SSK  işveren primini 1’inci bölgede 2, 2’nci bölgede 3, 3’üncü bölgede 5, 4’üncü bölgede ise 7 yıl boyunca ödemiyor. Aynı zamanda, 2010 yılı sonuna kadar, 1’inci ve 2’nci bölgeden, 3’üncü ve 4’üncü bölgeye taşınacak şirketlerin, yine en az 50 istihdam sağlamak koşuluyla, 5 yıl süreyle SSK işveren primi Hazine tarafından  karşılanıyor. Amaç, gelişmiş bölgelerden az gelişmiş ülkelere iş akışı yaratmak…

Bölgeye Bakılmaksızın Desteklenecek 12 Sektör
Diğer yandan, yeni teşvik sisteminde bölgeye bakılmaksızın, seçilen 12 kritik sektöre yapılacak büyük yatırımlar da özel bazı teşviklerle destekleniyor. Bu sektörlere, Kurumlar ve Gelir Vergisi’nde indirim olacak, SSK primi işveren hissesi Hazine tarafından karşılanacak, faiz desteği sağlanacak, yatırım yeri tahsisi bedava yapılacak, KDV istisnası ve Gümrük Vergisi muafiyeti sağlanacak:

Kimyasal madde ürün imalatı: Ana kimyasal imalatı için en az 1 milyar, diğer kimyasal imalatı için de en az 300 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı: En az 1 milyar TL tutarındaki yatırımlar.

Transit boru hattı taşımacılık hizmetleri: Sınırsız destek veriliyor.

Motorlu kara taşıtları imalatı: En az 250 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Demiryolu ve tramvay vagon imalatı: En az 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Liman ve liman hizmetleri: En az 250 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Elektronik sanayi: En az 1 milyar TL tutarında LCD/plazma üretimi, en az 150 milyon TL modül panel üretimi, en az 50 milyon TL tutarında diğer elektronik eşya üretimi.

Tıbbi aletler, optik cihazlar: En az 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

İlaç imalatı: En az 100 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Havacılık ve uzay: En az 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Makine imalatı: En az 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Madencilik: Sınırsız destek veriliyor.

İstihdam Desteği de Var
Diğer yandan, istihdamda, aktif işgücünü desteklemek için de çalışmaya başlayan Hükümet, paketin kapsamına bunları da almış. Bu amaçla işsizlere 6 aya kadar iş imkanı oluşturacak. Hedef, 120.000 kişinin, okulların ve sağlık kurumlarının bakım oranım, çevre düzenlemesi gibi işlerde istihdamı. Vasıflı işgücü ihtiyacı için de, mesleki eğitim faaliyetleriyle, 200.000 işsize kurs verilerek, meslek edinme imkanı getirilecek. 10.000 işsize girişimcilik eğitimi verilerek destek olunacak. Lise ve üstü eğitim alan 100.000 gencin, stajyer olarak istihdam edilmesi sağlanarak, iş bulmalarının önünü açılacak. Bu kişilerin sosyal güvenlik primleri ise 6 ay devlet tarafından karşılanacak.

Nereye Başvurulabilir?
Teşvik kapsamından yararlanmak için, öncelikle teşvik belgesi düzenletmeniz gerekiyor. Bununla ilgili talepler, doğrudan Hazine Müsteşarlığı’na (http://www.treasury.gov.tr) yapılıyor. Ancak burada önemli bir nokta var: Müsteşarlığa yapılacak müracaatların; yabancı sermayeli şirket ve şubelerce gerçekleştirilecek yatırımlar için Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne (www.invest.gov.tr), diğer bütün yatırımlar için Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü’ne (www.treasury.gov.tr) yapılması gerek. Ancak bazı yatırımlar için, yatırımcının tercihine bağlı olarak, sanayi odalarına başvuru imkanı da bulunuyor.

Kaynak: KobiFinans Dergisi 24. Sayı

----------------------------------------------------------------------------